Nawozy  ›   Informacje fachowe  ›   Składniki pokarmowe  ›  

Azot

Azot w glebie

Efektywność wykorzystania azotu

Azot w roślinie

Niedobory azotu w pszenicy, kukurydzy i rzepaku

 

Azot w glebie

Azot występuje w glebie w różnych formach i podlega szeregowi procesów przemian. Forma azotu decyduje o tym, czy składniki odżywcze są przyswajane bezpośrednio przez rośliny i mogą być wykorzystane do wzrostu, czy też są dostępne dopiero w późniejszym czasie. Mogą również ulegać wymyciu lub stratom w formie gazowej.

 

  • Absorpcja przez rośliny: W większości absorpcja azotu przez rośliny odbywa się w formie jonów azotanowych (NO3-), które rozpuszczają się w wodzie gruntowej. Jon amonowy (NH4+) jest również wchłaniany przez rośliny, ale jest mniej mobilny niż azotanowy i wchodzi w wymienne związki z cząstkami gleby (przeważnie minerały ilaste i humus).

 

  • Mineralizacja: Większość azotu w glebie wiąże się z substancją organiczną (humusem), na przykład w postaci białek lub produktach ich degradacji. Zawarty w nich azot ulega rozkładowi w wyniku działania drobnoustrojów w procesie mineralizacji na amon i azotan, które są lepiej przyswajalne przez rośliny.

 

  • Wymywanie: Jony azotanowe w wodzie gruntowej są bardzo ruchliwe i z łatwością mogą ulec wypłukaniu. W szczególności w okresie zimowym, gdy są duże opady i brak jest ewapotranspiracji, dochodzi do strat w wyniku przemieszczania się do głębszych warstw gleby.

 

  • Nitryfikacja: Bakterie Nitrosomonas i Nitrobacter utleniają amon w procesie nitryfikacji najpierw do postaci azotynu, a potem azotanu.

 

  • Straty amoniaku: Straty azotu w postaci gazowej mogą wystąpić w przypadku nawożenia nawozami organicznymi takimi jak gnojowica lub substrat do fermentowania, a także w przypadku niewłaściwego stosowania mocznika. Wydobywa się przy tym, w zależności od warunków (sposobu stosowania, temperatury i wilgotności powietrza) część zastosowanego azotu w formie amoniaku (NH3). Taki proces zachodzi w szczególności przy wysokiej wartości odczynu gleby.

 

  • Denitryfikacja: Na glebach lekko zakwaszonych, gdy zalega woda, zachodzi denitryfikacja. Bakterie absorbują tlen z jonów azotanowych na własne potrzeby. Powstaje azot cząsteczkowy (N2) oraz różne związki gazowe. Skutkiem tego jest utrata azotu do powietrza, na przykład przy rozkładzie na podtlenek azotu (N2O), a także istotne dla środowiska wydzielanie gazów śladowych.

 

  • Immobilizacja: Występujący w wodzie gruntowej azotan i amon są wchłaniane przez drobnoustroje i stanowią składnik będący budulcem ich białek. Ten proces często zachodzi podczas przyorywania ścierniska przy szerokim stosunku C:N jak na przykład słomie zbożowej. Dopiero po ponownej mineralizacji azot jest znowu przygotowany do pobrania przez rośliny.

 

  • Wiązanie azotu: Określone drobnoustroje umożliwiają wykorzystanie azotu cząsteczkowego z powietrza (N2), redukując go do jonów amonowych i włączając do własnego białka. W pierwszej kolejności znaczenie odgrywa przy tym symbioza bakterii brodawkowych (Rhizobium) na korzeniach roślin strączkowych takich jak groch, koniczyna lub lucerna.

 

Cykl azotu w przyrodzie

 

Efektywność wykorzystania azotu

Bardzo duże znaczenie dla rolnictwa na całym świecie ma efektywne wykorzystanie składników pokarmowych. W przypadku azotu obecnie średnio tylko około 40 procent stosowanej ilości jest faktycznie wykorzystywana przez rośliny. Straty składników pokarmowych obciążają nie tylko środowisko, lecz także osłabiają rentowność uprawy. Do tego dochodzą wytyczne ustawowe, jak nowe rozporządzenie w sprawie nawozów, które w dalszej mierze zwiększają presję na efektywne wykorzystanie azotu i innych składników pokarmowych.

Istotny wkład w optymalizację wykorzystania składników pokarmowych zapewnia zbilansowane nawożenie. W szczególności potas i magnez przyczyniają się do efektywnego pobierania azotu i gwarantują jego optymalne wykorzystanie w roślinie.

 

Azot w roślinie

Rośliny do wzrostu i rozwoju potrzebują stosunkowo dużych ilości azotu.

Funkcje azotu w roślinie

  • Azot jest składnikiem aminokwasów, z których powstają białka. Tym samym nawożenie azotowe odpowiednie do potrzeb zapewnia wysoką zawartość białka w plonach.
  • Azot jest składnikiem chlorofilu i dlatego też jest ważny dla fotosyntezy.
  • Azot jest składnikiem enzymów, pełniących ważne zadania w metabolizmie rośliny.
  • Azot jest również zawarty w kwasach nukleinowych (DNA, RNA). 

Objawy niedoboru azotu

Niedobory azotu występują przede wszystkim na glebach piaszczystych, ubogich w materię organiczną lub kwaśnych oraz po dużych opadach w okresie zimowym.

  • W przypadku niedoboru azotu wzrost roślin jest zaburzony (karłowatość).
  • Liście mają zabarwienie od jasnozielonego po żółto-zielone.
  • Powstaje chloroza, która najpierw jest widoczna na starszych liściach, ponieważ azot przemieszcza się w roślinie i jest transportowany do stożków wzrostu. Jest to ważna cecha odróżniająca w porównaniu z niedoborem siarki, gdy chloroza pojawia się najpierw na młodszych liściach.
  • Chloroza zaczyna się na końcówce liścia, często wzdłuż nerwów (żyłek) liścia.
  • Charakterystyczne dla roślin z niedoborem azotu jest tak zwany „stwardniały wygląd” łodygi i liści. Liście są proste i przylegają ściśle do łodygi. Natomiast w przypadku niedoboru fosforu końcówki liści są lekko wygięte. 
 

Niedobory azotu w pszenicy, kukurydzy i rzepaku

Wybierz stronę internetową

K+S Minerals and Agriculture światowy